කාබනික රසායනය 5 – ඇල්කේන නාමකරණය

කාබනික සංයෝග නාමකරණය පිළිබඳව මේ වන ඔබ යම් දැනුමක් ලබා ඇති. සංයෝගයක ප්‍රධාන ක්‍රියාකාරී කාණ්ඩය තේරීම වන තෙක් මේ වන විට අප විසින් අධ්‍යනය කර ඇත. කාබනික සංයෝග නාමකරණය පිළීබඳව මුලින් ඉදිරිපත් කරන ලද පියවර අනුපිළීවෙල ඔබට මතක ද?

  1. ප්‍රධාන ක්‍රියාකාරී කාණ්ඩය හඳුනාගැනීම
  2. ප්‍රධාන දාමය තේරීම
  3. ප්‍රධාන දාමයට යොදන නාම මූලය තේරීම
  4. ප්‍රධාන දාමයේ අඩංගු ද්විත්ව/ත්‍රිත්ව බන්ධන දැක්වෙන ප්‍රත්‍ය, දාමයෙහි නාමයට එකතු කිරීම
  5. ප්‍රධාන ක්‍රියාකාරී කාණ්ඩය දැක්වීමට යොදන ප්‍රත්‍යය දාමයෙහි නාමයට එකතු කිරීම
  6. ආදේශ කාණ්ඩ නම් කිරීම
  7. ආදේශ කාණ්ඩවල නාම දාමයේ නමට එකතු කිරීම
  8. කාබන් දාමය අංකනය කිරීම
  9. ප්‍රධාන ක්‍රියාකාරී කාණ්ඩයේ හා ආදේශ කාණ්ඩ වල පිහිටුම දැක්වීමට යොදන අංක එම කාණ්ඩ ඉදිරියෙන් ලිවීම

මෙයින් මුල් පියවර අප විසින් දැනටමත් අධ්‍යනය කර අවසන් ය. මීළඟ පියවරවල් අධ්‍යනය කිරීම සඳහා එක් එක් සංයෝග කාණ්ඩයන් ඔස්සේ වෙන වෙනම පැහැදිලි කිරීම වඩාත් සුදුසු වේ. මේ නිසා මීළඟ ලිපි වලින් අප බලාපොරොත්තු වන්නේ එක් එක් ලිපිය ඔස්සේ එක් එක් සංයෝග කාණ්ඩයන් වල නාමකරණය වෙන වෙනම ඔබ වෙත ඉදිරිපත් කිරීමට යි. ඒ අනුව ‘ඇල්කේන නාමකරණය’ පිළිබඳ තොරතුරු මෙම ලිපියෙන් ඔබ වෙත ඉදිරිපක් කර ඇත.

ඇල්කේන නාමකරණය

ඇල්කේන වල සදෘශ ශ්‍රේණිය සිහියට නඟන්න. එහිදී ක්‍රම ක්‍රමයෙන් කාබන් පරමාණු ගණන වැඩි වන ලෙස සකස් කරන ලද සංයෝග ශ්‍රේණියක් ඔබට මතක ඇති. මෙලෙස ආදේශ කාණ්ඩ හෝ ශාඛා දාම නොමැති ඇල්කේන නාමකරණය ඉතා පහසු ය. සිදුකිරීමට තිබෙන්නේ කාබන් දාමයේ කාබන් පරමාණු ගණනට අදාල නාම මූලය ට ඇල්කේන සඳහා වන උපසර්ගය එකතු කිරීම පමණි.

කාබන් පරමාණු ගණනට අනුරුපී වන නාම මූලයන් පහත පරිදි වේ.

000001

මේ අනුව ආදේශ කාණ්ඩ හෝ ශාඛා දාම නොමැති ඇල්කේන පහත පරිදි නාමකරණය කළ හැක.

00001

නමුත් ආදේශ කාණ්ඩ සහ ශාඛා ඇති විට ඇල්කේන නාමකරණය සඳහා අප විසින් මුලින් සඳහන් කරන ලද පියවර අනුපිළිවෙල භාවිත කිරීම සිදු කළ යුතු වේ. දැන් එය සලකා බලමු.

ප්‍රධාන දාමය හඳුනාගැනීම

  • ඇල්කේන වල ප්‍රධාන කාබන් දාමය වන්නේ අණුව තුල වැඩිම කාබන් පරමාණු ගණනක් අයත් වල පරිදි තේරිය හැකි කාබන් දාමය යි.
  • එලෙස වැඩිම කාබන් පරමාණු ගණනක් අයත් වන පරිදි දාම දෙකක් පවතියි නම්, ප්‍රධාන කාබන් දාමය වන්නේ වැඩිම ආදේශ කාණ්ඩ සංඛ්‍යාවක් අයත් වන කාබන් දාමය යි.

උදා :-

0001

0002

0003

ප්‍රධාන දාමයට යොදන නාම මූලය තේරීම

  • මුලින් සඳහන් කරන ලද වගුවේ දැක්වෙන ආකාරයට කාබන් පරමාණු සංඛ්‍යාවට අනුව ප්‍රධාන දාමයට යොදන නාම මූලය තේරීම සිදු කළ යුතු ය.

(ඇල්කේන වල ද්විත්ව හා ත්‍රිත්ව බන්ධන අඩංගු නොවන බැවින් අනුපිළිවෙලෙහි 4 වන පියවර අදාල නොවේ.)

ප්‍රධාන ක්‍රියාකාරී කාණ්ඩය දැක්වීමට යොදන ප්‍රත්‍යය, දාමයේ නාමයට එකතු කිරීම

  • එනම් මෙහිදී දාමයේ නාමය අවසන් වන්නේ -ane ප්‍රත්‍යය යෙදීමෙනි.
  • මේ අනුව සංයෝග කිහිපයක ප්‍රධාන දාමයෙහි නාමය සැකසෙන ආකාරය පහත දී ඇත.
0001
-hexane (hex+ane)
0002
-heptane (hept+ane)
0004
-pentane (pent+ane)

ආදේශ කාණ්ඩ නම් කිරීම

  • ආදේශ කාණ්ඩ යනු ප්‍රධාන කාබන් දාමයට අයත් නොවන, ප්‍රධාන කාබන් දාමයට ඈඳී ඇති කාණ්ඩ ය.
  • උසස් පෙළ විෂය නිර්දේශය යටතේ ඔබ විසින් දැනගත යුතු සියළුම ආදේශ කාණ්ඩ හා ඒවායෙහි නම් වල ලැයිස්තුවක් පහත දැක්වේ. මේවා අතරින් ඇල්කේන සඳහා අදාල වන්නේ රතුපාටින් කොටුකර ඇති ආදේශ කාණ්ඩ පමණි. අනෙකුත් කාණ්ඩ ප්‍රමුඛතා ශ්‍රේණියෙහි වඩා ඉහලින් පවතින නිසා ඇල්කේන සමඟ ආදේශ කාණ්ඩ ලෙස ගත නොහැක.

00051-1

  • අණුවක ප්‍රධාන කාබන් දාමයට සම්බන්ධව ආදේශ කාණ්ඩ දෙකක් හො වැඩි සංඛ්‍යාවක් පවතින අවස්ථා වලදී නාමයෙහි මුලින් ලියනු ලබන්නේ ආදේශ කාණ්ඩයේ නාමයන්හි මුල් අකුරු වල අකාරාදී අනුපිළිවෙල සලකා එයට අදාල ආදේශ කාණ්ඩයේ නාමය යි.
    • උදාහරණයක් ලෙස ethyl හා methyl කාණ්ඩ පවතින අවස්ථා වලදී පළමුව ethyl කාණ්ඩය ද දෙවනුව methyl කාණ්ඩයද ලියනු ලැබේ.

ප්‍රධාන කාබන් දාමය අංකනය කිරීම හා ආදේශ කාණ්ඩ වල නාම දාමයේ නාමයට එකතු කිරීම

  • මෙහිදී ප්‍රධාන කාබන් දාමය අංකනය කරනු ලබන්නේ නාමය තුල ආදේශ කාණ්ඩ වල පිහිටුම දැක්වීමට යි.
  • ඒ සඳහා, ප්‍රධාන දාමයේ කෙරවලක සිට 1, 2, 3, … වශයෙන් අනුපිළිවෙලට කාබන් පරමාණු නම් කරනු ලැබේ.
  • පහත උදාහරණය බලන්න.
0002
2,4-dimethylheptane
  • මෙම අණුවෙහි 2 වන හා 4 වන කාබන් පරමාණු වලට methyl කාණ්ඩය බැගින් සම්බන්ධ වී ඇත.
  • තවත් උදාහරණයක් බලමු.

0006.png

  • මෙහි 2 වන හා 3 වන කාබන් පරමාණු වලට methyl කාණ්ඩය බැගින් ද, 3 වන කාබන් පරමාණුවට ethyl කාණ්ඩයක් ද සම්බන්ධ වී ඇත. මේ අනුව මෙහි IUPAC නාමය වන්නේ,

3-ethyl-2,3-dimethylpentane

(මෙම IUPAC නාමයෙහි පළමුව ethyl කාණ්ඩයත් දෙවනුව methyl කාණ්ඩයත් ලියා තිබීමට හේතුව පෙරදී පැහැදිලි කර ඇත.)

මෙහිදී අපි කාබන් දාමය අංකනය කිරීම ආරම්භ කළ යුතු කෙළවර තෝරාගන්නේ කෙසේ ද?

  • ඒ සඳහා ප්‍රධාන නීති දෙකක් භාවිතා කරනු ලබයි.
    • ආදේශ කාණ්ඩ සම්බන්ධ වී ඇති කාබන් පරමාණු සඳහා තිබිය හැකි අවම අංක ලැබීම.
    • ආදේශ කාණ්ඩ දෙකක් (හෝ වැඩි ගණනක්) ඇති අවස්ථාවකදී ආදේශ කාණ්ඩ දෙකකට එකම අංක ලැබේ නම් (සමමිතික අණුවක) මුලින් ලියනු ලබන ආදේශ කාණ්ඩය සඳහා අවම අංකය ලැබෙන පරිදි කාබන් දාමය අංකනය කිරීම.
  • උදාහරණයක් ලෙස පහත අණුව සලකන්න.

0002

  • මෙහි අනෙක් අතට කාබන් පරමාණු අංකනය කළේ නම් එක් methyl කාණ්ඩයකට 4 වන ස්ථානය ද අනෙක් methyl කාණ්ඩයට 6 වන ස්ථානය ද ලැබේ. මේ නිසා අවම අංක ලැබෙන්නේ රූපයේ දැක්වෙන ආකාරයට නම් කිරීමෙනි.

ආදේශ කාණ්ඩ වල නාම දාමයේ නාමයට එකතු කිරීම

  • කාබන් දාමය අංකනය කරගත් පසුව තිබෙන්නේ ආදේශ කාණ්ඩ වල නාම ප්‍රධාන දාමයේ නාමයට ඇතුලත් කිරීමයි.
  • මෙය සිදු කරනු ලබන්නේ ප්‍රධාන දාමයේ නාමයේ මුලට ය.
  • ඒ සඳහා, පළමුව ආදේශ කාණ්ඩය සම්බන්ධ වී ඇති කාබන් පරමාණුවේ අංකය ලියා ආද්ශ කාණ්ඩයේ නම කෙටි ඉරකින් වෙන් කොට ලියනු ලැබේ. උදා :- 2-methyl
  • ඒකම ආදේශ කාණ්ඩය කිහිප වතාවක් පවතින අවස්ථා වලදී ඒවා පවතින ස්ථාන වල අංක කොමා (,) වලින් වෙන් කොට ලියා, කෙටි ඉරක් යොදා, ආදේශ කාණ්ඩ ගණනට අදාලව di, tri, tetra වශයෙන් ප්‍රත්‍ය යොදා ආදේශ කාණ්ඩයේ නම ලියනු ලැබේ. උදා :- 2,4-dimethyl, 2,2,3-trichloro
  • මෙලෙස සකසාගත් ආදේශ කාණ්ඩයේ නම දැන් කෙලින්ම ප්‍රධාන කාබන් දාමයේ නමට එකතු කළ හැක. එහිදි ආදේශ කාණ්ඩ ලිවීමේ අනුපිළිවෙල තීරණය කිරීම සඳහා ආදේශ කාණ්ඩයේ නාමයේ මුල් අකුරු වල අකාරාදී අනුපිළිවෙල භාවිත කළ යුතුය. මෙහිදී  di, tri, tetra ප්‍රත්‍ය සලකනු නොලැබේ.
  • ආදේශ කාණ්ඩ කිහිපයක් ලිවීමේ දී ඒ එක එකක් අතර ද කෙටි ඉරක් යෙදිය යුතු අතර IUPAC නාමයෙහි කිසිම ස්ථානයක හිදැසක් නොතිබිය යුතු ය.

මෙම ක්‍රියාපිළිවෙල භාවිතා කරමින් නාමකරණය කරන ලද සංයෝග කිහිපයක් පහත දැක්වේ.

t-1.png

ඇල්කේන නාමකරණය පිළිබඳව හොඳන් තේරුම් ගැනීමට කිහිප වරක් ඉහත සටහන කියවන්න. මෙය සාර්ථකව තේරුම් ගැනීම සඳහා කළ යුතු වන්නේ එක එකට වෙනස් අභ්‍යාස සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් සිදු කොට පුහුණු වීමයි. ඒ සඳහා ඔබට සිදු කිරීමට අභ්‍යාසයක් පහත දක්වා ඇත. මීට අමතරව විවිධ අභ්‍යාස ඔබ විසින්ම සොයාගෙන සිදු කරන්න. මෙවැනි ප්‍රශ්න සඳහා විභාගයේදී පහසුවෙන්ම ලකුණු ලබාගත හැකි ය.

අභ්‍යාසය 3

පහත දැක්වෙන එක් එක් සංයෝගයෙහි IUPAC නාමය ලියා දක්වන්න.

Text-001.jpg

PDF ලෙස ඩවුන්ලෝඩ් කරගන්න: කාබනික රසායනය 5 – ඇල්කේන නාමකරණය

පසුගිය ලිපියේ පළ වූ අභ්‍යාසය සඳහා පිළිතුරු: අභ්‍යාසය 2 – පිළිතුරු

Advertisements

2 Replies to “කාබනික රසායනය 5 – ඇල්කේන නාමකරණය”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s